Gün içinde aynı kişi çalışan, arkadaş, ebeveyn, öğrenci veya bakım veren olarak farklı ilişkilerin içinde bulunabilir. Bu roller yalnızca unvan değildir; onlarla bağlantılı beklentiler, alışkanlıklar ve davranış biçimleri de vardır. Psikodramadaki rol yaklaşımı, kişinin yaşamında nasıl ilişki kurduğunu düşünmenin yollarından birini sunar. Burada rol sözcüğü, kişinin sahte davrandığı anlamına gelmez.
British Psychodrama Association'ın tanıtım kaynağı, günlük yaşamda çok sayıda rol üstlendiğimize dikkat çeker. Bir rolün kişideki yeri zamanla ve koşullarla değişebilir. Örneğin yeni bir iş veya ailedeki sorumluluk değişimi, daha önce az kullanılan bir davranış biçimini öne çıkarabilir. Rol üzerinden düşünmek, insanı tek bir sıfata indirgemeden farklı bağlamlardaki deneyimlerini konuşmaya yardımcı bir çerçeve olabilir.
Gündelik bir senaryo düşünelim: İşinde karar vermeye alışkın bir kişi, arkadaşlarıyla plan yaparken de bütün ayrıntıları kendisi belirliyor. Arkadaşları görüş bildirmediğinde bunu ilgisizlik olarak yorumlayabilir. Oysa iş ortamında yararlı olan alışkanlığın başka bir ilişkide nasıl karşılandığı ayrıca merak edilebilir. Bu örnek bir kişilik değerlendirmesi değil, davranışın bulunduğu bağlama göre farklı anlamlar taşıyabileceğini gösteren bir düşünme örneğidir.
Roller arasında seçim yapmak her zaman kolay değildir. Bakım veren kişi dinlenmek istediğinde kendisini yetersiz hissedebilir; öğrenci ailesine zaman ayırırken dersleri konusunda baskı yaşayabilir. “Hangi rolüm doğru?” sorusundan önce “Bu durumda benden ne bekleniyor, ben neye ihtiyaç duyuyorum?” diye bakılabilir. Bu sorular, bir psikodrama tekniğinin yerine geçmez ve belirli bir sonuca ulaşma zorunluluğu taşımaz.
Bir çalışmada rol üzerine yapılacak uygulamalar, eğitimli yürütücünün çerçevesi ve katılımcının onayı içinde değerlendirilir. Başkasının davranışını tahmin ederek onun gerçek düşüncelerini öğrendiğimizi varsaymak doğru olmaz. Deneyimden çıkan anlam, ilgili kişinin kendi algısına dair bir düşünme alanı olarak ele alınabilir. Gündelik hayata taşınabilecek soru ise sade kalabilir: Aynı ilişkide tek bir alışkanlığa sıkıştığımı düşündüğüm anlarda başka hangi ihtiyaçları fark ediyorum?